Herdenking Zr MS de Adder

Het verhaal van Evert van Voorthuijsen

foto Marinemuseum

Evert van Voorthuijsen werd geboren op 14 september 1858 en ging op 15 jarige leeftijd naar het Koninklijk Instituut voor de Marine om opgeleid te worden tot zeedienst officier .

Op 1 september 1877 volgt de benoeming tot adelborst der 1ste klasse en volgden varende plaatsingen. Eerst in West Indie (tot juli 1878) en daarna in Oost Indie tot januari 1882. In de Oost wordt hij in 1879 benoemd tot luitenant ter zee der tweede klasse. Na 3 jaar in de Oost komt hij met de mailboot Celebes terug in Nederland en wordt zoals toen der tijd gebruikelijk was in de Nederlandse marine op non-actief gesteld in afwachting van een volgende plaatsing.

Zr Ms Adder wordt die volgende plaatsing op 1 juli 1882. Gelijktijdig aan boord van de Adder worden zijn jaargenoten George Borel en Gerhardus Jonckheer geplaatst. Het had een gezellige reis kunnen worden, helaas zou het niet zo lopen.

Het vergaan van de rammonitor tweede klasse Zr.Ms. Adder

Zr.Ms. Adder was een rammonitor tweede klasse, schepen bestemd om de Zuiderzee en de zuid Nederlandse zee-engten te beschermen. Het schip, eigenlijk een door stoom aangedreven drijvende tank vanwege zijn geschutstoren, had een zeer laag vrijboord, was bijzonder slecht manoeuvreerbaar en totaal niet zeewaardig.
Door gebrek aan personeel werd er slecht drie maanden per jaar gevaren met een aantal van deze schepen. Het vaaropdracht was dan het oefenen van nieuw marinepersoneel. De bemanning werd ad hoc samengesteld uit beschikbaar personeel van de wachtschepen.

Zo geschiedde het ook met de Adder.
De samengestelde bemanning onder leiding van de commandant LTZ 1 Ernst Simon van der AA bestond totaal uit totaal 34 man, officieren, onderofficieren en manschappen. Daarnaast waren er 15 leerlingen/miliciens,11 mariniers, een loods (vanaf IJmuiden) en een burger opstapper aan boord voor deze oefenreis. Totaal dus 65 opvarenden.

Op 1 juli 1882 kwam de bemanning aan boord, vervolgens was de indienststelling op 3 juli en voer de Adder op 4 juli vanuit Amsterdam naar IJmuiden. De commandant had de opdracht om van de Marinekazerne Amsterdam naar de Marinekazerne Hellevoetsluis te varen en vanuit daar een oefen/trainingsreis te maken in de Zuidelijke wateren.
De volgende ochtend om 10 uur verliet het schip IJmuiden en zette bij mooi weer koers naar Hellevoetsluis. In de loop van de middag sloeg het noodlot echter toe, de wind ruimde van zuidoost naar zuidwest en nam in kracht toe zelfs tot windkracht 5. Het tij kenterde en een tegenstroom was het gevolg. Getuigen verklaren dat het schip bij ieder golf onderwater verdween en de golven kapot sloegen tegen het kanon.
Ter hoogte van Scheveningen/Kijkduin bleek het voor de Adder niet meer mogelijk om tegen deze wind en stroom vaart te houden.
Om 6 uur ’s-avonds schrijft Gerhardus Jonckheer als officier van de wacht “trachten te draaien om IJmuiden te bereiken, doch het schip weigert herhaaldelijk met schroeven te sturen”

Wat er precies heeft afgespeeld aan boord weten niemand maar vanaf 20.30 uur worden noodseinen uitgegeven en om 21.10 uur is het schip ontploft/gezonken.

Foto Hydrogafie. Wrak van Zr.MS. Adder

Alle 65 opvarenden zijn hierbij omgekomen, 42 lichamen zijn geborgen en 23 hebben een zeemansgraf.

Heel opmerkelijk is dat alle 65 opvarenden zijn omgekomen.
Het was immers zomer, de watertemperatuur was daarom niet zo koud meer, de gevonden opvarenden droegen bijna allemaal zwemvesten, vissersschepen hebben gezien dat het schip in nood was en hebben de noodseinen waargenomen, ook op Scheveningen zijn de noodseinen gezien.
Helaas heeft niemand iets gedaan met de informatie van het in noodverkerende schip en tot overmaat van ramp miste, door een procedure fout, ook de Marine het schip niet. Pas toen 3 dagen later de eerste lichamen gevonden werden, volgde een uitgebreide zoektocht.

In Nederland heerste grote verslagenheid, ongeloof en woede over het feit dat zoiets had kunnen gebeuren. Voor de nabestaanden werden inzamelacties gehouden, concerten gegeven, gedichtengeschreven etc. Een Adderfonds werd opgericht ter financiële ondersteuning van de nabestaanden. Ook werd een diepgaand onderzoek geëist en ingesteld.

Ontstaan Kustwacht en KVMO

Als direct gevolg van het ongeluk en de aanbevelingen uit het onderzoek werd een organisatie opgericht die we later leren kennen als Kustwacht. Binnen de Marine verenigden de marineofficieren zich in wat nu de Koninklijke Vereniging van Marineofficieren (KVMO) is met als doel “onderwerpen met betrekking tot de zeemacht te bespreken”. Nu zouden we spreken van een belangenvereniging.

Begrafenis

De grote verslagenheid en het medeleven van de bevolking uitte zich ook bij de begrafenis in Voorburg, de laatste woonplaats van Evert van Voorthujsen.

De kranten schrijven uitgebreid over de begrafenis van hem;

Het stoffelijk overschot van den luitenant ter zee der 2e klasse E. Van Voorthuijsen, die bij de ramp van de “Adder” is omgekomen, is gisterenmiddag per trein van 5 uur 42 minuten hier aangebracht. Dat er geen marine-officieren en kameraden van den overledene bij aankomst van het lijk aan het station waren, is hieraan toe te schrijven, dat het uur van aankomst niet bekend was. Eerst zou het stoffelijk overschot in den voormiddag zijn aangebracht; doch toen bekend werd, dat het lijk niet met den vroeger bepaalden trein was vervoerd, wist men nog niet, wanneer het later zou aankomen.
De begrafenis had gisterenavond halfzeven op het kerkhof te Voorburg plaats. De lijkkist was gedekt met een krans, door de naaste betrekkingen van den overledene er opgelegd. De belangstelling was zeer groot; zeer vele ingezetenen van Voorburg hadden zich op het kerkhof vereenigd, waar ook verscheiden vrienden en belangstellenden uit Den Haag waren bijeengekomen.

Het lijk is bijgezet in een graf naast dat, waar in November jl. de vader van den zeeofficier, die Hervormd predikant te Voorburg was, begraven ligt.
Luitenant Van Voorthuijsen, te Voorburg geboren en opgevoed, was bij allen bekend en bemind; dat bleek ook uit de deelnemende belangstelling, waarmede de meeste ingezetenen van Voorburg hun laatste hulde aan de jeugdigen overledene kwamen brengen.

Aan het graf waren vertegenwoordigd de diep geschokte moeder van den overledene, twee broeders en enkele andere familieleden; de luit. ter zee 1e klasse H.A. De Smit van den Broecke, adjudant van den Minister van Marine, en de luitenants ter zee der 2e klasse S.K. Sybrandi, R. Betz, en J.W.A.F. Van Maren van den Berg, alleen in tenue.
De heer L.A. Walaardt Sacre, gep. Kapitein-luitenant ter zee, herdacht in weemoedige en gevoelig volle woorden den overledene als zeeofficier en als mensch. De predikant Verwey wees er op, hoe de overledene steeds de achting en genegenheid, die men hem algemeen toedroeg, ten volle had verdiend en sprak treffende troostwoorden tot de moeder en de betrekkingen van den gestorvene.

Uit naam van eenige wapenbroeders legde de heer Walaardt Sacre een bloemenkrans op het graf.

Bron. Delpher. Het Vaderland 17 juli 1882

Dit is het verhaal van een marineofficier die begraven ligt op de oude begraafplaats aan de Parklaan te Voorburg

Herdenking

Op 5 juli 2022 zal het 140 jaar geleden zijn dat Zr. Ms. Adder met man en muis voor de kust van Scheveningen verging. Dit feit zal op dinsdag 5 juli 2022 op ceremoniële wijze herdacht worden door een herdenking in de Oude Kerk Scheveningen en een kranslegging op de boulevard en bij het wrak van Zr. Ms. Adder.
Zowel de ceremonie in de Oude Kerk, als de kranslegging zijn vrij bij te wonen; u bent dan ook van harte welkom.
Start ceremonie Oude Kerk: 17.00
Start kranslegging locatie Gedenkteken (ter hoogte van de vuurtoren), Boulevard Scheveningen:18.25 uur
Einde ceremonie: 19.00 uur

Herdenking Zr Ms de Adder

UITNODIGING voor het bijwonen van de herdenking van de slachtoffers van Zr Ms Adder op 5 juli in Scheveningen

Bestuur en donateurs van Mooi Voorburg zijn uitgenodigd voor de herdenking van de slachtoffers van het marineschip Adder dat op 5 juli 1882 voor de kust van Scheveningen met man en muis is vergaan. Eén van de slachtoffers is begraven in het familiegraf op de Oude begraafplaats op de Parkweg.

Een marineofficier begraven op de oude begraafplaats aan de Parklaan te Voorburg en het ontstaan van de Kustwacht

Op de oude begraafplaats ligt de luitenant ter zee der tweede klasse Evert van Voorthuijsen begraven in hetzelfde graf als zijn vader en zuster.

Zijn vader was de bekende en gewaardeerde dominee in Voorburg Willem George Frederik van Voorthuijsen.